O Castro

A Croa de Posmarcos érguese nunha elevación aplanada do Barbanza, ese pequeno macizo montañoso que se precipita ao mar entre a ría de Arousa e a de Muros e Noia. O castro foi adquirido polo concello da Pobra do Caramiñal en 2024. Desde aquí arriba, dominando o val da parroquia de San Isidro, os seus antigos habitantes tiñan diante deles todo o que lles importaba: os camiños que baixaban á ría, as terras de cultivo, o horizonte aberto do Atlántico e, ao lonxe, os outros castros que formaban a súa veciñanza na Idade do Ferro. Porque un castro nunca se entende en solitario. É unha peza dunha rede, un nó nunha paisaxe humanizada que levaba séculos sendo ocupada e transformada.

O sitio que hoxe chamamos a Croa de Posmarcos é un deses lugares nos que a terra lembra. Lembra as pedras que alguén colocou con coidado, unha encima doutra, para erguer unha muralla. Lembra os fogares onde se cociñaba, os potes que romperon e ficaron soterrados, os residuos dun día calquera convertidos, co paso do tempo, en información arqueolóxica.

Unha das primeiras cousas que os traballos de 2025 confirmaron foi a existencia da muralla. Non foi un achado inesperado —a topografía xa a insinuaba—, pero confirmar a súa estrutura achegou numerosa información. No sector suroeste do xacemento apareceu un tramo de parapeto de 2,5 metros de ancho e uns 50 centímetros de altura conservada, orientado de suroeste a nordeste e debuxando nesa zona unha lixeira curva.

A maneira de construíla é a típica dos castros galaicos: dous paramentos externos de pedra —perpiaños de granito colocados en seco— e, entre eles, unha alma de terra arxilosa moi compactada misturada con cachotes e cantos subidos do veciño río Lérez.

Máis arriba, nunha zona aterrazada da parte norte da parcela, apareceu unha das imaxes máis elocuentes da vida cotiá no castro: os restos dun fogar. É unha estrutura circular feita con pedras de xisto de gran tamaño que se ven claramente afectadas polo lume —conservan aínda o ton avermellado da alteración térmica—, e no seu centro apareceron fragmentos de pallabarro rubefactado, é dicir, do barro cocido que formaba probablemente a base ou o revestimento da estrutura de combustión. Son apenas 1,30 por 1 metro, pero abonda para imaxinar o que alí sucedía: alguén acendendo o lume, cociñando, quentándose nas noites frías do Barbanza hai dous mil anos.

O fogar está asociado a unha capa escura chea de carbóns e material construtivo fragmentado, todo iso sobre un pavimento de xabre amarelo alterado pola calor. A arqueoloxía non sempre descobre grandes monumentos. Ás veces o máis conmovedor é precisamente o máis humilde: unha man invisible revolvendo as brasas.

Aínda que non se identificaron en 2025 restos completos de vivendas, hai un indicio da súa existencia: o pallabarro. Trátase de fragmentos de arxila cocida que conservan nalgúns casos as improntas do entramado vexetal ao que estiveron adheridos —as marcas das varas, dos atadillos, da madeira—. É o testemuño directo das técnicas construtivas tradicionais da cultura castrexa: armazóns de madeira e elementos vexetais recubertos con esas pastas de barro que, ao secaren, creaban unha parede illante, resistente e reparable.

Documentáronse dous tipos de pastas diferentes: unha máis tosca e mal cocida, e outra mellor elaborada, con desengraxantes minerais finos. A segunda concéntrase preto do fogar, o que suxire que usaron un tipo específico de preparación para os elementos que ían estar expostos á calor. Eran, en definitiva, xente que sabía o que facía.